Musica Sacra – Mortuos Plango, Vivos Voco
Vader – zoon, vader – dochter, wat betekenen familierelaties voor ons? En wat is onze plaats in het universum?
Deze elementen spelen een grote rol in de videoinstallatie die Intro in situ tijdens Musica Sacra presenteert. De elektronische compositie Mortuos Plango, Vivos Voco van Jonathan Harvey, is ook 30 jaar na voltooiing, nog steeds één van de meest fascinerende avonturen in de elektronische muziek. Voor het Gaida Festival 2008 (Vilnius) heeft curator Lieven Bertels het video-collectief Visual Kitchen (Brussel) uitgenodigd een videoinstallatie te maken die de compositie aanvult en de luisteraars uitnodigt om het surround geluid intenser te ervaren. Het publiek wordt uitgenodigd ‘onderdeel’ te worden van een reeks van abstracte video tableaus die op de vloer geprojecteerd worden.
“Hores avolantes numero, Mortuos plango, Vivos ad preces voco” (Ik tel de voorbijvliedende uren, de doden beween ik, de levenden roep ik op tot het gebed). Dit is het opschrift op één van de grote kerkklokken van de kathedraal van Winchester. De Britse componist Jonathan Harvey had enkele zeer autobiografische redenen om dit motto tot een compositie te verwerken. Van 1976 tot 1980 was zijn zoon Dominic een koorknaap in het kathedraalkoor van Winchester en Harvey beschrijft hoe hij zo het koor vaak hoorde repeteren terwijl in de toren de klokken aan het luiden waren.
De elektronische tapecompositie ‘Mortuos plango, vivos voco’ brengt die twee klankbronnen samen: de stem van een koorknaap (Harvey’s zoon), die een melodie zingt op de tekst van die inscriptie, en opnamen van kerkklokken. Met de computertechnologie van het IRCAM in Parijs – het door Boulez opgerichte studiecentrum voor elektro-akoestiek – was Harvey in staat om die geluidsbronnen te manipuleren en hun geluidsspectra als basis te nemen om die klanken te doen vervormen en in elkaar te laten overvloeien. Het resultaat is een bijzonder rijke exploratie van die vervormde klanken, die samen een meditatie over tijd, dood en vergankelijkheid vormen. De spectaculaire toepassing van elektronica om bedwelmende klanken en fascinerende structurele relaties uit het basismateriaal te halen, was in 1980 baanbrekend en bovendien doet Harvey het technische aspect vergeten door de pakkende thematiek van tijd en dood. Dit is dan ook een van de eerste werken waarmee Harvey internationale bekendheid oogstte.
Sam Vanoverschelde (Visual Kitchen) over de video:
“Luisterend naar Mortuos Plango realiseerden we ons dat het stuk geen beelden met een sterk verhalend karakter nodig had, maar eerder een abstracte visuele aanvulling die de luisteraar naar het centrum van de surroundopstelling ‘trekt’ en zo onderdompelt in het complexe geluidsveld.
Centrale elementen in Jonathan Harvey’s compositie zijn identiteit, familierelaties en onze plaats in het universum. Dit inspireerde me om een aantal video tableaus te ontwikkelen, allemaal afgeleid van zeer ‘persoonlijk’ beeldmateriaal: beelden van de iris, het haar en het huidweefsel van mijn eigen dochter.
De intieme atmosfeer van een lege kerk of kapel bij zonsondergang blijkt een ideale situatie voor de installatie. Het stuk wordt gepresenteerd als een 9 minuten durende loop, maar men kan er voor om de video meerdere keren te zien, ontdekkend dat iedere keer de videobeelden licht verschillen (het videobeeld wordt deels live gecreëerd, de beelden zijn nooit exact hetzelfde).”
Elektronische muziek gemaakt in 1980 in opdracht van Centre Pompidou, Parijs, gecomponeerd en opgenomen door Jonathan Harvey op 8 sporen aan het Institut de Recherche et de Coordination Acoustique/Musique (IRCAM) met technische assistentie van Stanley Haynes. Daarbij werd o.a. gebruik gemaakt van de MusicV software (IRCAM, oorspronkelijk ontwikkeld door Max Matthews) en CHANT voice synthesis software (ontwikkeld door Gerald Bennett en Xavier Rodet aan het IRCAM).
Lengte 9′08” – uitgegeven door Faber Music Ltd., London
videoinstallatie door Visual Kitchen (Sam Vanoverschelde & Jurgen van Gemert), 2008
Concept: Lieven Bertels
wereldpremière van de installatie: Gaida Festival, Vilnius (Litouwen), 25 oktober 2008
(gemaakt in opdracht van het Gaida Festival in het kader van de ISCM World Music Days 2008). Productie: Holland Festival, Amsterdam
Mortuos plango, Vivos Voco wordt tijdens Musica Sacra gepresenteerd door Intro in situ.
vrijdag 18 en zaterdag 19 september 18.30 – 22.30 uur
zondag 20 september 18.30 – 21.00 uur
